خبرگزاری مهر- گروه استانها: هنوز گرد و غبار انفجارها بر فراز دره خرمآباد فرو ننشسته بود که صدای شکستن پنجرههای هزارساله، فریاد بیصدای تاریخ را بلند کرد.
قلعه «فلکالافلاک» - همان دژ شاپورخواست که شاهد آمد و رفت ساسانیان، آل بویه و قاجارها بود - در شب هفدهم اسفندماه، زیر باران موشکهای دشمن قرار گرفت.
وقتی که صدای انفجار، سکوت تاریخی دره خرمآباد را شکست، کمتر کسی تصور میکرد که موج این رخداد تا عمق لایههای تاریخ نفوذ کند. قلعهای که قرنها ایستاده بود و روایتگر فراز و فرود تمدنها بود، اینبار نه در برابر فرسایش زمان، بلکه در برابر شوک تهاجم جنایتکارانه دشمن صهیونی آمریکایی قرار گرفت.
در نخستین ساعات پس از حمله، نگاهها به سمت قلعه فلکالافلاک دوخته شد؛ دژی ساسانی که نهتنها نماد لرستان، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ایران و جهان به شمار میرود.
گزارشها از آسیب به بخشهایی از محوطه و بناهای پیرامونی حکایت داشت.
صبح روز بعد، کارشناسان میراث فرهنگی با آوار ساختمان اداره کل میراث فرهنگی لرستان - که قدمت آن ۲۰ سال از رژیم صهیونیستی بیشتر است - مواجه شدند.
درختان کهنسال باغ گلستان از بین رفتند و زیستگاه پرندگان نابود شد؛ اینها خساراتی است که بهسادگی قابل جبران نیست... جنایت تمام شده بود، اما ماجرا تازه آغاز میشد.
بنابراین گزارش، که بر اساس آمارهای رسمی، در مجموع ۱۰۸ اثر تاریخی کشور در جریان این حملات آسیب جدی دیدهاند و پرونده شکایت ایران به یونسکو و سازمان ملل در حال پیگیری است.
اصابت ۱۵ موشک به عرصه ۱۲ هکتاری
عطا حسنپور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ابعاد فاجعه اظهار داشت: در مجموع با اصابت حدود ۱۴ تا ۱۵ موشک در حمله هوایی دشمن صهیونیستی - آمریکایی به مجموعه فلکالافلاک، ۱۰۰ میلیارد تومان خسارت به این مجموعه وارد شده است.
وی ادامه داد: عرصه ۱۲ هکتاری قلعه و دره جهانی خرمآباد بمباران شد. این اتفاق تنها پس از کمتر از شش ماه از ثبت جهانی مکانهای پیش از تاریخ دره خرمآباد به عنوان بیست و نهمین اثر جهانی ایران رخ داد.
تخریب کامل «سربازخانه شماره دو» و آسیب به موزهها
حسنپور با اشاره به جزئیات خسارتها افزود: بنای تاریخی سربازخانه شماره دو به طور کامل تخریب شد و اثری از آن باقی نمانده است.
وی گفت: دو موزه مردمشناسی و باستانشناسی درون محوطه قلعه، عمارتهای باشگاه افسران سربازخانه شماره یک، بنای هنگ قدیم و خانه تاریخی ابوطالب قاضی نیز آسیب جدی دیدهاند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان یادآور شد: همچنین بازارچه صنایع دستی شماره یک به طور کامل تخریب و بازارچه شماره دو نیز آسیب فراوان دید.
آسیب پنهان؛ ترکهایی که بعد از انفجار نمایان شد
اما آنچه در ابتدا دیده نمیشد، زخمهای نافذ موج انفجار بر پیکر کهنسال قلعه بود.
حسنپور در این باره توضیح داد: ظاهر بنا در لحظه اول آسیب جدی را نشان نمیداد، اما موج انفجار - آن هم با موشکهایی که هر کدام یک تُن وزن دارند - چیزی را قطعی نمیکند.
وی ادامه داد: بررسیهای کارشناسی و بهویژه بارشهای اخیر متأسفانه باعث شده ترکها، شکافها و درزهای متعددی در جایجای قلعه پیدا شود. در بنایی که حدود ۱۸۰۰ سال از عمر آن میگذرد، بهمرور تأثیرات منفی این تجاوز جنایتکارانه خود را نشان خواهد داد.
لیلی خسروی: سازه اصلی سالم است، اشیاء در مخازن امن
لیلا خسروی، مدیرکل موزههای کشور، در سخنانی ضمن تأکید بر سلامت سازه اصلی، اظهار داشت: در پی حمله جنایتکارانه رژیم متخاصم صهیونیستی و رژیم جنایتکار آمریکا به شهر خرمآباد، متأسفانه عرصه قلعه فلکالافلاک آسیب دیده است.
وی ادامه داد: بخشهای زیادی از بناهای دامنه قلعه دچار خسارت شدهاند، اما خوشبختانه سازه اصلی قلعه کاملاً سالم و دستنخورده باقی مانده است. در و پنجرهها به دلیل موج انفجار آسیب دیدهاند.
مدیرکل موزههای کشور با اطمینانبخشی به مردم افزود: تمام اشیاء موزههای مردمشناسی و باستانشناسی که در قلعه فلکالافلاک جمعآوری شدهاند، در مخازن امن نگهداری میشوند. من این اطمینان را به مردم کشورم میدهم که همه چیز در صحت و سلامت است.
خسروی همچنین از پیگیریهای حقوقی بینالمللی خبر داد: ما بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی اقداماتی انجام دادهایم، از جمله پیگیری سپر آبی برای قلعه فلکالافلاک. بااینحال، کشورهای متخاصم از کنوانسیونها خارج شدهاند، اما ما شکایت خود را همچنان ادامه خواهیم داد.
استاندار لرستان: محوطه در ۵ نقطه بمباران شد
سید سعید شاهرخی، استاندار لرستان، نیز با تأکید بر نقض فاحش قوانین بینالمللی به مهر گفت: محوطه قلعه فلکالافلاک در ۵ نقطه بمباران و آسیب جدی به خود بنا و محوطه پیرامونی آن وارد شد.
وی ادامه داد: علیرغم وجود همه کنوانسیونهای جهانی اعم از یونسکو و سازمان ملل، متأسفانه دشمن قوانین این حوزه را رعایت نکرد.
شاهرخی افزود: مراتب اعتراض و شکواییه حقوقی از طریق وزارت میراث فرهنگی به یونسکو و سازمان ملل ابلاغ شده است.
کمال رئوف: تخریب میراث فرهنگی مصداق جنایت جنگی است
کمال رئوف، حقوقدان و استاد دانشگاه، در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار مهر به بررسی ابعاد حقوقی این حمله پرداخت.
وی تأکید کرد: حمله هوایی دشمن صهیونی آمریکا به ایران، نه تنها یک اقدام نظامی، بلکه نقض آشکار معاهدات بینالمللی است که حفاظت از میراث فرهنگی و تاریخی در زمان جنگ را تضمین کردهاند. اسنادی مانند سند واشنگتن ۱۹۳۵، کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ و معاهدات لاهه ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷، همگی بر ضرورت حفاظت از بناهای فرهنگی، مذهبی و علمی در زمان منازعه مسلحانه تأکید دارند.
رئوف با اشاره به ماهیت این اقدام افزود: تخریب آثار باستانی، تاریخی و فرهنگی بدون ضرورت نظامی، مصداق جنایت جنگی است که طبق قواعد بینالمللی، قابل پیگرد و مجازات است. کنوانسیون لاهه و پروتکلهای آن، این اقدامات را بهطور خاص جرم میدانند. ایران بر اساس اسناد و معاهدات بینالمللی حق دارد از ابزارهای حقوقی برای دفاع از میراث فرهنگی خود بهرهمند شود.
حسین فرطوسی: مستندسازی تخریبها برای طرح دعوی کیفری
حسین فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، پس از بازدید از قلعه فلکالافلاک در جمع خبرنگاران گفت: مستندسازی دقیق تخریبها و آسیبهای واردشده به میراث فرهنگی و زیرساختهای علمی کشور، طبق درخواست یونسکو و در چارچوب کنوانسیون لاهه، با جدیت در حال انجام است. شواهد موجود نشان میدهد آسیبهای واردشده به طور مستقیم به هویت میراثی مردم لرستان و ایران اصابت کرده است.
فرطوسی با اشاره به رایزنیهای انجامشده افزود: روز جمعه تا یک ساعت پیش از تحویل سال با هفتتن از مسئولان یونسکو جلسه آنلاین داشتیم. یونسکو نسبت به این موضوع حساس است و در صورت نیاز، هیئت ارزیاب برای بررسی دقیقتر مستندات به کشور اعزام خواهد شد. تاکنون چهار بیانیه مهم از سوی یونسکو صادر شده که برخی از آنها از نظر زمانی بیسابقه بودهاند.
وی تأکید کرد: مستندات جمعآوریشده میتواند در چارچوب کنوانسیون لاهه، علاوه بر بازسازی، در بررسی ابعاد حقوقی و کیفری نیز مورد استفاده قرار گیرد.
نامه دارابی به آیسسکو؛ هشدار برای تکرار فاجعه
همچنین در اقدامی دیپلماتیک، علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور، با ارسال نامهای سرگشاده به رئیس آیسسکو (سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی کشورهای اسلامی) نسبت به تهدیدهای علیه میراث فرهنگی ایران هشدار داد.
در این نامه که به کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴، کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو و قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت استناد شده، چهار مطالبه اصلی مطرح شده است: اعلام موضع رسمی، اتخاذ سازوکارهای بازدارنده حقوقی، پیگیری دادخواستهای بینالمللی و بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک برای اقدام پیشگیرانه.
دره خرمآباد؛ گنجینهای ۶۳ هزار ساله در معرض نابودی
قلعه فلکالافلاک فقط یک بنای ساسانی نیست. این دژ بر بلندای تپهای باستانی قرار دارد که کاوشهای اخیر، معماری برجایی از دوره «مس و سنگ جدید» را در زیر آن کشف کردهاند؛ یافتهای که باورهای پیشین درباره محدود بودن لایههای تپه به دوران تاریخی را به چالش کشیده است.
دره خرمآباد که مجموعهای از محوطههای باستانشناسی، غارها و سکونتگاههای مربوط به دوران پارینهسنگی تا عصر آهن را در بر میگیرد، بر اساس آزمایشهای کربن و مستندات معتبر بینالمللی، قدمتی بالغ بر ۶۳ هزار سال دارد؛ آماری که تاکنون هیچ کشور دیگری در جهان برای یک زیستگاه انسانی ارائه نکرده است.
کارشناسان میگویند: وقتی کشوری با قدمت تاریخی ایران با تهدید مواجه میشود، مسئله فقط حفاظت از چند بنای تاریخی نیست؛ بلکه موضوع حفظ هویت تاریخی منطقه و حتی جهان مطرح است.
بنابراین گزارش، که بر اساس آمارهای رسمی، در مجموع ۱۰۸ اثر تاریخی کشور در جریان این حملات آسیب جدی دیدهاند و پرونده شکایت ایران به یونسکو و سازمان ملل در حال پیگیری است.
بازسازی با حفظ اصالت یا زخمی که التیام نمییابد؟
استاندار لرستان در سخنان پایانی خود تلاش کرد امیدی برای آینده ترسیم کند: پس از بازسازی، یک محیط مصفا و فوقالعاده در این مجموعه برای مردم ساخته میشود. محوطه پس از بازسازی در اختیار مردم قرار میگیرد. امیدواریم امسال سال ثبت جهانی بنای قلعه فلکالافلاک باشد.
با وجود این حادثه، روند ثبت جهانی قلعه فلکالافلاک نیز همچنان ادامه دارد. استاندار لرستان در اینباره به مهر گفت: مطالعات ثبت جهانی متوقف نشده و امیدواریم این پرونده به نتیجه برسد.
این در حالی است که این قلعه در آستانه الحاق به پرونده جهانی دره خرمآباد قرار داشت.
اما سؤال اینجاست: آیا زخم ترکهای ایجادشده بر پیکر این بنای باستانی هرگز التیام مییابد؟ آیا جامعه جهانی میتواند جلوی تکرار چنین تروریسم فرهنگی را بگیرد؟ و مهمتر از همه، آیا خسارت ۱۰۰ میلیارد تومانی - آن هم تنها برآورد اولیه - میتواند گوشهای از فاجعه را جبران کند؟
آنچه مسلم است، قلعه فلکالافلاک این بار نه در برابر هجوم طبیعت یا گذر زمان، که با وحشیگری مدرن موجه شد. اما به قول مدیرکل میراث فرهنگی لرستان: این میراث ماندگار از اینگونه حوادث بهمراتب دیده و از سر گذرانده است. دوباره میسازمت وطن، اگر چه با خشت جان خویش.
۰۱:۳۴ - ۱۴۰۵/۰۱/۲۰
نظر شما